BBM Magazine 83 - Aralık/December 2024

BBM • DECEMBER - ARALIK 2024 75 leading dietary risk factor across most agrifood systems, in protracted crisis systems (those experiencing prolonged conflict, instability, and widespread food insecurity) and tra- ditional systems (characterized by lower productivity, limited technology adoption, and shorter value chains), the primary concern is a low intake of fruits and vegetables. High sodium intake is another significant concern, exhibit- ing an upward trend as agrifood systems evolve from tradi- tional to formalizing, peaking in the latter and then decreas- ing in industrial systems. Conversely, high consumption of processed and red meat steadily increases throughout the transition from traditional to industrial systems, where it ranks among the top three dietary risks. Beyond dietary risks, the environmental impact of unsus- tainable agricultural practices contributes substantially to the hidden cost burden. Costs associated with greenhouse gas emissions, nitrogen runoff, land-use changes, and water pollution are particularly high in countries with diversifying agrifood systems – where rapid economic growth is cou- pled with evolving consumption and production patterns – reaching an estimated $720 billion. Formalizing and in- dustrial agrifood systems also face significant environmental costs. However, countries facing protracted crises bear the highest relative environmental costs, equivalent to 20 per- cent of their GDP. Örneğin, tam tahıl oranı düşük diyetler çoğu tarımsal gıda sisteminde önde gelen diyet risk faktörü iken, uzun süreli kriz sistemlerinde (uzun süreli çatışma, istikrarsızlık ve yaygın gıda güvensizliği yaşayanlar) ve geleneksel sistemlerde (daha dü- şük verimlilik, sınırlı teknoloji benimseme ve daha kısa değer zincirleri ile karakterize edilen), birincil endişe düşük meyve ve sebze alımıdır. Yüksek sodyum alımı da bir diğer önemli endişe kaynağı- dır ve tarımsal gıda sistemleri gelenekselden resmileşmeye doğru evrildikçe artış eğilimi göstermekte, ikincisinde zirveye ulaşmakta ve ardından endüstriyel sistemlerde azalmaktadır. Buna karşılık, yüksek işlenmiş ve kırmızı et tüketimi, gelenek- sel sistemlerden endüstriyel sistemlere geçişte sürekli olarak artmakta ve ilk üç beslenme riski arasında yer almaktadır. Beslenme risklerinin ötesinde, sürdürülebilir olmayan ta- rımsal uygulamaların çevresel etkileri gizli maliyet yüküne önemli ölçüde katkıda bulunmaktadır. Sera gazı emisyonla- rı, nitrojen akışı, arazi kullanımı değişiklikleri ve su kirliliği ile ilişkili maliyetler, hızlı ekonomik büyümenin değişen tüketim ve üretim kalıplarıyla birleştiği çeşitlenen tarımsal gıda sis- temlerine sahip ülkelerde özellikle yüksektir ve tahminen 720 milyar dolara ulaşmaktadır. Formalleşen ve endüstriyel tarım- sal gıda sistemleri de önemli çevresel maliyetlerle karşı kar- şıyadır. Ancak, uzun süreli krizlerle karşı karşıya olan ülkeler, GSYİH’lerinin yüzde 20’sine denk gelen en yüksek göreceli çevresel maliyetleri üstlenmektedir. SPECIAL COVER • ÖZEL DOSYA