Türkiye’nin önde gelen gıda, perakende ve tüketici kuruluşları bir araya gelerek tüm gıda dünyasını yakından ilgilendiren tarihi bir deklarasyona imza attı. "Gıda Okuryazarlığı Seferberliği" adı altında başlatılan bu kitlesel hareket, her yıl çöpe giden 14 milyon ton gıdanın ve milli servetin korunmasını hedefliyor.
Türkiye genelinde ev, perakende ve hizmet sektöründe her yıl milyonlarca ton önlenebilir gıda israfı yaşanıyor. Yapılan araştırmalar, bu devasa israfın arkasındaki en büyük etkenlerden birinin gıda etiketlerindeki kavram karmaşası olduğunu ortaya koyuyor. Türkiye nüfusunun %72’si, yani toplumda her 10 kişiden 7’si Son Tüketim Tarihi (STT) ile Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT) arasındaki hayati farkı bilmiyor.
Bu bilgisizlik nedeniyle başta makarna, bisküvi, unlu mamuller ve bakliyat gibi dayanıklı gıdalar olmak üzere, henüz tüketilebilir durumda olan milyonlarca ton güvenilir gıda, arkasındaki devasa emek ve kaynakla birlikte gereksiz yere çöpe gidiyor.
Korku Kültürü Değil, Bilimsel Gerçekler! Gıda sektörünün, bilim dünyasının, tüketici haklarının ve sürdürülebilirlik hareketinin temsilcileri; korku kültürüyle değil, bilimsel gerçeklerle hareket eden bilinçli bir tüketici topluluğu inşa etmek için düğmeye bastı.
Ortak Deklarasyondan Öne Çıkan 4 Kritik Madde
Yayımlanan ortak bildiride, gıda sektörünün tüm aktörlerine ve tüketicilere yönelik şu net mesajlar verildi:
- 1. TETT İsrafı Önler, Milli Serveti Korur: Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT); özellikle makarna, bisküvi, unlu mamuller, bakliyat ve konserve gibi dayanıklı gıdaların kalite ve lezzet göstergesidir. TETT bir tehlike alarmı değildir. Uygun koşullarda saklanan, ambalajı sağlam olan ve görüntü, koku, tat gibi duyusal özelliklerinde bozulma olmayan ürünler, TETT’si geçse dahi güvenle tüketilebilir. Bu ürünleri kontrol etmeden çöpe atmak, milli serveti çöpe atmaktır.
- 2. STT Hayat Kurtarır, Taviz Verilemez: Son Tüketim Tarihi (STT); et, süt, balık ve yumurta gibi çabuk bozulabilen yüksek riskli gıdaların güvenlik sınırıdır. STT’si geçmiş bir ürünün tadı veya kokusu değişmemiş olsa bile içinde görünmez patojenler üreyebilir. Sağlığı korumak israf değildir; STT’si geçen gıdalar asla tüketilmemelidir.
- 3. Gıda İsrafı İklim Krizini Tetikliyor: Eğer gıda israfı bir ülke olsaydı, ABD ve Çin’den sonra dünyanın en büyük üçüncü sera gazı emisyon kaynağı olacaktı. TETT farkındalığı yaratmak, sadece mutfakta tasarruf sağlamak değil, iklim kriziyle mücadelenin en ön safında yer almaktır.
- 4. Bu Bir Bilinçli ve Sorumlu Tüketim Hareketidir: Gelişmiş ülkelerde TETT’si yaklaşan veya geçen gıdaları ekonomiye kazandırmak çevresel ve etik bir sorumluluktur. Türkiye de gıda okuryazarlığı bilincini geliştirerek israf yerine bilinçli tüketimi merkeze alan yeni bir tüketim kültürü oluşturmak zorundadır.
Sektör Paydaşlarına ve Üreticilere Açık Çağrı
Deklarasyonda, unlu mamuller, bisküvi ve makarna üreticileri ile perakendeciler başta olmak üzere tüm paydaşlar göreve çağrıldı:
- Üreticiler ve Gıda Perakendecileri: Tedarik zincirindeki gıda kaybını önlemek için, TETT’si yaklaşan ürünlerin indirim rafları, gıda bankacılığı ve sosyal sorumluluk modelleri aracılığıyla hızla yeniden ekonomiye kazandırılmasını sağlayacak altyapıları kurmalı; ambalajlarda gıda okuryazarlığını destekleyici açık ifadelere yer vermelidir.
- Tüketici Dernekleri: Tüketicilere sadece fiyat odaklı değil, doğru etiket okuma ve gıda okuryazarlığı eksenli hak ve sorumluluk eğitimleri verilmelidir.
- Sürdürülebilirlik ve Çevre Dernekleri: İklim kriziyle mücadele, evlerin mutfaklarındaki bu gizli israfla savaşarak büyütülmelidir.
- Medya ve Kamuoyu: Bilimsel gerçekler görünür kılınarak bu farkındalık çağrısı kitleselleştirilmelidir.
"Kokusunda, tadında, dokusunda bozulma yoksa; TETT’si geçmiş gıdanı çöpe atma, geleceğini koru!" mottosuyla hareket eden bu seferberliğin, sektörümüzde israfı önleme noktasında yeni bir dönemin kapısını aralaması bekleniyor.
Deklarasyona İmza Atan ve Destekleyen Kuruluşlar:
- Gıda Güvenliği Derneği
- Gıda Perakendecileri Derneği
- Güvenilir Ürün Platformu
- Sürdürülebilirlik Akademisi
- Sürdürülebilir Gıda Platformu
- Temel İhtiyaç Derneği
- Tüketici Başvuru Merkezi
- Tüketiciyi Koruma Derneği
- Tüketici Şikayetleri Federasyonu
- Türkiye Gıda Sanayii İşverenleri Sendikası (TÜGİS)
- Türkiye Gıda ve İçecek Sanayii Dernekleri Federasyonu (TGDF)