TUSAF Başkanı Mehmet Mesut Çakmak, Ankara’daki Ekmek Çalıştayı kapsamında düzenlenen basın toplantısında, 2026’ya 3 milyon ton ihracat hedefiyle başlayan Türk un sektörünün yılı yaklaşık 2 milyon ton ve 800–850 milyon dolar gelirle kapatmasını beklediklerini söyledi. Çakmak, ihracatçının sipariş alırken buğdayı kaça tedarik edeceğini bilememesini sektörün başlıca sorunu olarak gösterdi. Çalıştayın açılışında konuşan TMO Genel Müdürü Ahmet Güldal ise geçmiş yıllarda yapılan araştırmalara dayandırdığı açıklamasında Türkiye’de günde 6 milyon ekmeğin israf edildiğini, bu kaybın güncel fiyatlarla yıllık maliyetinin 38 milyar 325 milyon liraya ulaştığını belirtti.
Türkiye Un Sanayicileri Federasyonu’nun (TUSAF) “Ekmeğe Sözümüz Var” mottosuyla Ankara’da düzenlediği Ekmek Çalıştayı, un sanayicilerini, fırıncıları, akademisyenleri ve beslenme uzmanlarını bir araya getirdi. Açılışta ekmek israfı, tüketim alışkanlıkları ve tüketicinin güvenilir bilgiye erişimi gündeme gelirken, TUSAF Başkanı Mehmet Mesut Çakmak basın mensuplarıyla yaptığı toplantıda buğday tedarikinden un fabrikalarının kapasite kullanımına, finansman maliyetinden geleneksel ihracat pazarlarındaki daralmaya kadar sektörün karşı karşıya olduğu sorunları anlattı.
Türkiye’nin 2023’te 3,6 milyon tonla rekor kırdığı un ihracatında 2026’ya 3 milyon ton hedefiyle başladıklarını hatırlatan Çakmak, geçen yıl yaklaşık 2,4 milyon ton olan ihracatın bu yıl 2 milyon ton dolayında kalmasını beklediklerini belirtti. Çakmak’ın tahmini gerçekleşirse ihracat hacmi geçen yıla göre yaklaşık yüzde 16 gerileyecek. Türkiye’nin un ihracatında 15 yıldır sürdürdüğü dünya liderliğini korumak istediklerini söyleyen Çakmak, hammadde fiyatı ve tedarik koşullarındaki belirsizliğin yeni siparişler için fiyat vermeyi zorlaştırdığını vurguladı.

Un sevk edildiğinde buğdayın maliyeti henüz belli değildi
Çakmak, basın toplantısında ihracatçının üstlendiği fiyat riskini Dahilde İşleme Rejimi (DİR) üzerinden anlattı. Verdiği örneğe göre, 10 bin ton buğdaya karşılık yaklaşık 7 bin ila 7 bin 400 ton un ihraç ediliyor. Unu önce sevk eden sanayici, karşılığındaki buğdayı daha sonra ithalat yoluyla veya Toprak Mahsulleri Ofisi’nden (TMO) tedarik ettiğinde, satış teklifini hazırlarken esas aldığı maliyetin çok üzerinde bir fiyatla karşılaşabiliyor.
“Unu gönderirken buğday 250–260 dolardı, bugün 320 dolar. Bir şey kazanacağımızı düşünürken üstüne para koymaya başladık” diyen Çakmak, temmuzdan itibaren buğday ithalatında belirsizlik yaşadıklarını söyledi. Karadeniz’de ticari gemilerin hedef alınmasının ardından ton başına 240–260 dolar bandında seyreden buğday fiyatlarının 300–325 dolara kadar çıktığını belirten Çakmak, bu fiyat hareketinin sektöre maliyetini yaklaşık 25 milyon dolar olarak hesapladıklarını ifade etti. İhtiyaç duyulan kalitede buğdayın yurt dışından temin edilememesini de ihracatı aşağı çeken etkenler arasında gösterdi.
Kaliteli buğday ithalatında uygulanacak koşulların önceden ve açık biçimde duyurulmasını isteyen Çakmak, bu sayede sanayicinin hem alımını hem de ihracat teklifini planlayabileceğini söyledi. DİR kapsamındaki üretimin unun yanı sıra makarna, bulgur ve bisküvi ihracatına da katkı sağladığını hatırlatan Çakmak, değirmende ayrılan kepek ve razmol gibi yan ürünlerin Türkiye’de yem sanayisine girdi olarak satıldığını belirtti. Un üretimindeki yavaşlamanın yem hammaddesi arzını da etkilediğine dikkat çekti.

Irak’ta vergiler, Küba’da sevkiyat sorunları
Çakmak’a göre ihracattaki gerilemenin bir diğer nedeni, Türkiye’nin geleneksel pazarlarında rekabet koşullarının değişmesi. Irak’ın uzun süre Türk ununun en büyük alıcısı olduğunu belirten Çakmak, Kuzey Irak’tan girişte ve Musul yönündeki geçişte alınan vergilerin Türk ununa ton başına toplam 150 doların üzerinde yük getirdiğini söyledi. Irak pazarındaki daralmanın üretime etkisini Kızıltepe örneğiyle anlattı. İlçede yaklaşık 50 un fabrikası bulunduğunu, bunların ancak 8 ila 10’unun çalıştığını tahmin ettiklerini belirtti.
Suriye’de yerel değirmenlerin devreye girmesiyle satışların bir miktar gerilediğini söyleyen Çakmak, Küba’ya gönderilen bazı yüklerin ise ABD’nin Küba’ya yönelik kısıtlamaları nedeniyle aylar sonra geri döndüğünü aktardı. Doğu ve Batı Afrika ile Amerika kıtasında satış imkânlarının sürdüğünü belirten Çakmak, Mısır ve Hindistan gibi rakiplerin daha düşük fiyat verdiği pazarlarda Türk ihracatçısının sipariş almakta zorlandığını kaydetti. Avrupa Birliği’ne un satışının da vergi yükü ve buğday tedarikine ilişkin koşullar nedeniyle çok sınırlı kaldığını ifade etti.
Çakmak, Türk un sanayisinin rekabet gücünü müşterinin kullanım amacına uygun ürün geliştirebilmesine bağladı. Baklavalık, pidelik, pastalık ve tam buğday unu gibi farklı taleplere yanıt verebilen değirmenlerin pazarda avantaj sağladığını söyledi. Kruvasan, pizza, baklava ve börek üretimi için gereken nitelikte buğdayı kendi bölgesinde bulamayan işletmelerin Polatlı, Konya ve Urfa gibi merkezlere yöneldiğini, taşıma giderinin de özel amaçlı unların maliyetini artırdığını anlattı.

Atıl kapasite ve vadeli satış değirmenlerin nakit akışını zorluyor
Çakmak, göreve geldiklerinde sektörün fabrika sayısını 472 olarak kaydettiklerini, bugün faal fabrika sayısının yaklaşık 350 olduğunu tahmin ettiklerini söyledi. Bu işletmelerin yaklaşık 100 ila 150’sinin ihracat yaptığını belirtti. Geçmişte 40 milyon tona ulaşan kurulu işleme kapasitesinin önce 32 milyon tona gerilediğini, bugün 25 milyon tonun altına inmiş olabileceğini ifade etti. Çakmak’ın hesabına göre iç pazar için yılda yaklaşık 11–12 milyon ton buğday işleniyor. İhracat ve turizmden gelen ilave talep de hesaba katıldığında yıllık işleme ihtiyacı 15–16 milyon ton dolayında kalıyor.
Kapasite fazlasının fiyat rekabetini sertleştirdiğini söyleyen Çakmak, işletmelerin nakit akışı üzerindeki baskıyı “Çiftçiden buğdayı peşin alıyoruz, unu vadeli satıyoruz” sözleriyle anlattı. Bazı fırıncıların üç aya varan vadelerle alım yaptığını belirten Çakmak, bu sürenin finansman giderinin nakliye maliyetiyle birlikte teslim fiyatına yansıdığını söyledi. Kredi maliyetinin yüzde 40–50 düzeyinde seyrettiği bir ortamda un sanayicisinin yüzde 3–5 dolayında kârla çalıştığını belirten Çakmak, hammadde fiyatı sipariş alındıktan sonra yükseldiğinde kimi teslimatların zararla sonuçlandığını ifade etti.
Çakmak, navlundaki artışın özellikle başka bölgelerden nitelikli buğday getiren ya da unu uzak illerdeki müşterilerine teslim eden işletmeleri zorladığını da söyledi. Basın toplantısında verdiği örnekte, Gaziantep’ten Ankara veya İstanbul’a yapılan satışlarda taşıma giderinin, vadeli ödeme koşullarında ise finansman maliyetinin fabrika çıkış fiyatıyla müşteriye teslim fiyatı arasındaki farkı büyüttüğünü anlattı.

TUSAF’tan TMO’ya fiyat ve satış koşulları için görüşme talebi
TMO’nun birinci ve ikinci sınıf buğday için uyguladığı satış fiyatının ton başına 18 bin 500 liraya çıktığını hatırlatan Çakmak, dünya fiyatlarındaki gerilemenin de dikkate alınarak bu fiyatların yeniden değerlendirilmesini istediklerini söyledi. Çalıştaydan önce TMO’da yapılan toplantıda un sanayicilerinin yanı sıra yem, makarna, bulgur, bisküvi, kanatlı eti ve yumurta sektörlerinin temsilcilerinin de yer aldığını aktardı. TUSAF yönetiminin toplantıda satış koşulları ve alıcılar arasında eşitlik konusundaki görüşlerini ilettiğini belirten Çakmak, sektörün taleplerini ayrıntılı biçimde sunmak üzere küçük bir heyetle TMO Genel Müdürü Ahmet Güldal’ı yeniden ziyaret etmeyi planladıklarını açıkladı.
Basın mensuplarının rekolte ve fiyatlara ilişkin sorularını yanıtlarken çiftçinin de mazot, gübre ve işçilik maliyetleriyle karşı karşıya olduğunu vurgulayan Çakmak, üreticinin kazanç elde edebilmesinin ekimin sürdürülmesi açısından önemine dikkat çekti. Kayıt dışılığı azaltmak için üretici desteğinin bir bölümünün doğrudan ürüne bağlanmasını önerdiklerini söyledi. Hububat stoklarına da değinen Çakmak, kuraklık ve bölgesel çatışmaların tedarik üzerindeki etkileri karşısında en az bir yıllık buğday stoku bulundurulmasını savundu.
Ahmet Güldal
TMO Genel Müdürü
Güldal ekmek israfının yıllık maliyetini 38,3 milyar lira olarak açıkladı
TMO Yönetim Kurulu Başkanı ve Genel Müdürü Ahmet Güldal, çalıştayın açılışında ekmek israfının ekonomik ve çevresel boyutunu anlattı. TMO’nun geçmiş yıllarda yürüttüğü kamuoyu araştırmalarına atıfta bulunan Güldal, Türkiye’de günlük 101 milyon adet ekmek üretildiğini, bunun 6 milyon adedinin israf edildiğini söyledi. Bu miktarın yılda 2 milyar 190 milyon adet ekmeğe karşılık geldiğini belirten Güldal, güncel fiyatlarla yıllık maliyetin 38 milyar 325 milyon liraya ulaştığını kaydetti.
“Bir günde çöpe attığımız ekmekle 4,7 milyon insanımızın günlük ekmek ihtiyacını karşılayabiliriz” diyen Güldal, israfın maliyetini un ihracatı geliriyle karşılaştırdı. Güldal’ın TMO’nun resmî açıklamasına yansıyan hesabına göre Türkiye, 2025’te yaklaşık 2,3 milyon ton un ihracatından 43 milyar 752 milyon lira gelir elde etti. Güldal, ekmek israfının yıllık maliyetinin bu gelire yaklaştığına dikkat çekti.
İsrafın tarladan sofraya kadar kullanılan kaynaklar üzerindeki etkisine de değinen Güldal, araştırma verilerine göre her yıl 235 bin hektar tarım arazisinde yapılan üretimin, 1,2 milyar metreküp suyun ve 21 bin ton mazotun ekmek israfı nedeniyle boşa gittiğini söyledi. Kuraklık ve iklim değişikliğinin tarımsal üretim üzerinde baskı yarattığı bir dönemde bu kaynak kaybının önlenmesi gerektiğini vurguladı. Güldal ayrıca TÜİK’in 2025 yılı Hanehalkı Tüketim Harcaması sonuçlarına atıfla, ekmeğin yüzde 32,5’lik oranla hanelerde en çok israf edilen gıdalar arasında ikinci sırada yer aldığını aktardı.
Fırınlara talebe göre üretim, perakendeye iade düzenlemesi önerisi
Güldal, TMO’nun geçmiş araştırmalarında ihmalin, yerleşik alışkanlıkların ve bilgi eksikliğinin ekmek israfında etkili olduğunun görüldüğünü söyledi. İsrafla mücadelenin üretimden perakendeye ve hanelere kadar ortak sorumluluk gerektirdiğini belirten Güldal, fırınlarda ve toplu üretim yerlerinde günlük talebe uygun miktarlarda üretim yapılmasını, dilimli veya daha küçük gramajlı ekmeklerin yaygınlaştırılmasını önerdi. Bakkal ve marketlerde iade ekmek sistemini ortadan kaldıracak düzenlemeler yapılmasını da istedi.
Gıda okuryazarlığının okul öncesi dönemden başlayarak eğitim müfredatında daha fazla yer bulması gerektiğini belirten Güldal, TMO ile TUSAF’ın tam buğday ekmeğini yaygınlaştırmak için geçmişte yürüttüğü çalışmaları ve “Yeni Ekmek” kamu spotunu hatırlattı. “Bugün de un sanayicilerimiz ve fırıncılarımızla el ele vererek tüketici alışkanlıklarını dönüştürecek projelere imza atmalıyız” sözleriyle sektör paydaşlarına iş birliği çağrısında bulundu. Güldal, konuşmasında tam buğday ve çavdar ekmeklerinin lif içeriğine de değinerek ekmek çeşidi seçiminin ve tüketilen miktarın önemini vurguladı.

Ekmeğe ilişkin tüketici soruları çalıştayda ele alındı
TUSAF Başkanı Mesut Çakmak açılışta yaptığı konuşmada ise un ve ekmek tüketiminde gözlemledikleri gerilemenin çalıştayın düzenlenmesinde etkili olduğunu söyledi. Çalıştay fikrinin TUSAF Yönetim Kurulu’ndaki görüşmelerle şekillendiğini, haziran ayında Antalya Ticaret ve Sanayi Odası ev sahipliğinde düzenlenen Ekmek Zirvesi’nde tüketicilerin de benzer soruları gündeme getirdiğini aktardı. Özellikle beyaz un ve beyaz ekmek konusunda sosyal medyada karşılaşılan kısa ve kesin ifadelerin tüketicilerin kararlarını etkilediğini söyleyen Çakmak, çalıştayın amacını “Vatandaşımız fırına girdiğinde aklındaki soruyu çekinmeden sorabilsin, aldığı cevaba da güvenebilsin istiyoruz” sözleriyle anlattı.
Çalıştayın “Sofranın Tadı” oturumunda şefler Umut Karakuş ve Çiğdem Alagök ekmeğin mutfaktaki yerini ele aldı. Mine Ataman’ın moderatörlüğündeki “41 Dakikada 41 Gerçek” oturumunda hekimler, beslenme uzmanı ve gıda mühendisi, tüketicilerin ekmek ve beslenmeyle ilgili sorularını değerlendirdi. “Zihinlere Bilim Ekmek” oturumunda ise buğday ıslahından un sanayisine, iletişimden medyaya farklı alanların temsilcileri ekmek hakkındaki bilgilerin kamuoyuna nasıl ulaştığını tartıştı.

Kurtuluş Ekmeği Gazze’deki çocuklar için açık artırmaya çıktı
Çalıştayın “Ekmeğe Değer” bölümünde, Büyük Taarruz öncesinde bir askerin 900 gramlık ekmek istihkakından esinlenerek yeniden hazırlanan Kurtuluş Ekmeği, Gazze’deki çocuklar yararına açık artırmaya sunuldu. Cenk Doğar’ın yürüttüğü müzayedede en yüksek teklifi 600 bin lirayla TUSAF Başkanı Mehmet Mesut Çakmak verdi. Açık artırmanın ardından yapılan bağışlarla Gazze için toplanan tutar 2,5 milyon lirayı aştı.
Çakmak, çalıştayın açılışında TUSAF’ın 21. Uluslararası Kongre ve Sergisi’nin 8–11 Nisan 2027 tarihlerinde Kıbrıs’taki Elexus Otel’de düzenleneceğini de duyurdu.