Küresel durum buğdayı piyasasında 2026/27 sezonunda üst üste üçüncü kez arz fazlası bekleniyor. Ancak Areté Kıdemli Piyasa Analisti Filippo Bertuzzi’ye göre, rahat görünen küresel durum buğdayı stoku makarna sanayicileri için düşük fiyat garantisi anlamına gelmiyor. Diğer tahıllardaki fiyat yükselişi, üreticilerin satışta isteksiz davranması ve yüksek proteinli durum buğdayı arzındaki sıkışıklık, fiyatları destekleyebilecek başlıca unsurlar arasında yer alıyor.

Mersin’de düzenlenen Agro Food Summit’te konuşan Areté Kıdemli Piyasa Analisti Filippo Bertuzzi, küresel durum buğdayı piyasasının arz-talep açısından sıkışık görünmediğini ancak özellikle kalite ve fiyatlama tarafında önemli risklerin bulunduğunu söyledi.

Areté’nin tahminlerine göre, küresel durum buğdayı üretiminin 2026/27 sezonunda geçen sezona kıyasla yaklaşık 600 bin ton artması bekleniyor. Üretimin, tüketimin üzerinde gerçekleşeceği üçüncü sezon olacak. Bertuzzi, dönem sonu stoklarının yaklaşık 1,7 milyon ton artacağını, küresel stok/kullanım oranının ise 4 puan yükseleceğini öngörüyor.

Buna karşılık küresel ticarette daralma bekleniyor. Areté, başlıca ithalatçı bölgelerde daha güçlü üretim nedeniyle uluslararası durum buğdayı ticaretinin yaklaşık 1,1 milyon ton azalabileceğini tahmin ediyor. 

Kuzey Afrika, bu görünümün merkezinde yer alıyor. Bölgede üretimin üst üste üçüncü yıl artması ve 2018’den bu yana en yüksek seviyesine çıkması bekleniyor. Bu da normal şartlarda ithalata bağımlı ülkelerin dış alım ihtiyacını sınırlıyor. Bertuzzi, Avrupa Birliği’nin toplam ithalat ihtiyacında ise yalnızca sınırlı bir değişim bekliyor.

Başlıca ihracatçı ülkelerdeki üretim görünümü ise aynı ölçüde güçlü değil. Kanada ve ABD’de ekim alanlarının küçülmesi ve verim beklentilerinin gerilemesi üretimi baskılıyor. Türkiye’de ise ekim alanlarındaki daralmaya rağmen geçen sezonun zayıf verimlerinden sonra bir toparlanma yaşanıyor. Bertuzzi’ye göre, Kuzey Amerika’da üretim daha düşük kalsa bile ihracattaki zayıflık nedeniyle stokların artması mümkün. 

Bu tablo, küresel ölçekte belirgin bir durum buğdayı açığına işaret etmiyor. Ancak Bertuzzi’ye göre, rahat görünen bilanço iki önemli riski perdeleyebilir: diğer tahıllardaki fiyat artışının durum buğdayını yukarı çekmesi ve makarna sanayisinin ihtiyaç duyduğu yüksek proteinli ürünün sınırlı kalması. 

DURUM PRİMİ DARALIYOR, ÜRETİCİNİN SATIŞ İŞTAHI AZALIYOR

Durum buğdayı fiyatları 2025/26 sezonunun büyük bölümünde gerilerken, başlıca göstergeler haziran ve temmuz aylarında görülen üç yılın en düşük seviyelerinden toparlanmaya başladı.

Bertuzzi, durum buğdayının mısır, ekmeklik buğday, baharlık buğday ve arpadaki son yükselişe daha yavaş tepki verdiğini belirtti. Bunun sonucunda üreticinin durum buğdayı ekmek için beklediği fiyat primi daraldı.

Areté’nin fiyat karşılaştırmalarına göre, Kanada ve ABD’de durum buğdayı fiyatları haziran veya temmuz aylarından itibaren baharlık buğday fiyatlarının altına geriledi. Bertuzzi, bu durumun üretici davranışını şimdiden etkilediğini söyledi. Kuzey Amerikalı çiftçilerin bir kısmı durum buğdayını satışa vermek yerine elde tutarken, kanola ve baharlık buğday gibi diğer ürünleri pazarlamayı tercih ediyor.

Ekim alanları üzerindeki etkisinin Kuzey Amerika’da daha geç görülmesi bekleniyor; zira yeni sezon ekim kararları için henüz zaman var. Avrupa’da ise üreticiler daha erken karar verecek.

İtalya’nın güneyinde durum buğdayına alternatif ürün seçenekleri sınırlı kalırken, kuzey bölgelerde çiftçilerin daha fazla ürün seçeneği ve daha yüksek hektar verimi bulunuyor. Bu nedenle durum buğdayı priminin düşük kalması, kuzeydeki ekim kararlarını daha fazla etkileyebilir.

Bertuzzi’ye göre, durum buğdayının kendi bilançosu rahat olsa bile diğer tahıllardaki fiyat artışı durum fiyatlarına destek vermeye devam edebilir. 

İTALYA’DA PROTEİN AÇIĞI İTHALAT HESABINI DEĞİŞTİRİYOR

Piyasadaki ikinci önemli baskı unsuru kalite. Bertuzzi, İtalya’da bol yağış, yüksek verim ve daha düşük gübre kullanımının durum buğdayındaki protein oranlarını aşağı çektiğini belirtti. Ülke genelinde ortalama protein oranının yaklaşık %12,5 seviyesinde olduğunu ifade eden Bertuzzi, premium makarna üretiminde tercih edilen %15 proteinli durum buğdayının toplam hasat içinde oldukça sınırlı paya sahip olduğunu söyledi. 

Yüksek proteinli ürüne duyulan ihtiyaç, İtalyan değirmencileri ve makarna üreticilerini dış piyasaya yöneltiyor. Bertuzzi’ye göre, İtalya’nın durum buğdayı ithalatı haziran ayında hızlanarak yaklaşık 280 bin tona ulaştı. Kanada ve Avustralya, yüksek protein ve standart kalite sunabilen başlıca tedarikçiler arasında öne çıkıyor.

Piyasa böylece kalite sınıflarını daha belirgin şekilde fiyatlamaya başladı. Bertuzzi, değirmencilerin daha dar bir yüksek proteinli ürün havuzuna yönelmesi ve üreticilerin mevcut prim seviyelerinden satış yapmaya daha az istekli olması nedeniyle yüksek proteinli durum buğdayında fiyatları artabileceğini düşünüyor. 

Fransa, kalite ile fiyat arasındaki bu dengeyi gösteren önemli bir örnek. Bertuzzi’nin tahminine göre, Fransa’nın 2026 durum buğdayı hasadının %72’si en az %14 protein içeriyor. Bu oran 2021-2025 döneminde ortalama %64 seviyesindeydi.

Bu durum Fransa’yı Avrupa’daki alıcılar için önemli bir yüksek kaliteli durum buğdayı tedarikçisi haline getiriyor. Ancak Bertuzzi, Fransız ihracat tekliflerinin şu ana kadar kayda değer ticaret yaratacak kadar rekabetçi olmadığını ifade etti. 

TÜRKİYE’DE VERİM TOPARLANDI, PROTEİN SEVİYESİ SINIRLI KALDI

Türkiye’de durum buğdayı verimleri geçen sezona göre toparlandı. Ancak Bertuzzi’ye göre ortalama protein seviyesi zayıf kaldı.

Erken hasat edilen ve %14’ün üzerinde protein içeren ürünün önemli bölümünün iç piyasada tüketilmesi bekleniyor. Gaziantep dahil iç piyasadaki fiyatların ise şu aşamada diğer ihracatçı menşelerle rekabet edecek seviyede olmadığı belirtiliyor. Bertuzzi, temel fiyatların veya kalite primlerinin değişmesi halinde, belirli kalite özellikleri arayan ithalatçıların Türkiye’ye ilgisinin artabileceğini söyledi. 

SON KARARI TESLİM MALİYETİ BELİRLEYECEK

Bertuzzi, durum buğdayı piyasasının geniş Karadeniz tahıl ticaretinden farklı bir yapıya sahip olduğuna dikkat çekti. Rusya ve Ukrayna, durum buğdayında ana ihracatçı konumunda bulunmuyor.

Buna rağmen durum piyasası, diğer tahıllardaki fiyat hareketlerinden ve özellikle Kuzey Amerika gibi başlıca tedarikçi bölgelerden yapılan sevkiyatlardaki navlun artışlarından etkileniyor.

Kur hareketleri de maliyet hesabında belirleyici hale geliyor. Bertuzzi, ağustos ortasından bu yana euronun dolar karşısında değer kaybetmesinin, uluslararası piyasadan alım yapan Avrupalı ithalatçıların maliyetini artırdığını belirtti. 

Küresel bilanço rahat görünse de bu tablo değirmencilerin karşı karşıya olduğu temel fiyat risklerini ortadan kaldırmıyor. 2026/27 sezonunda arz güçlü, Kuzey Afrika’nın ithalat talebi daha zayıf olabilir. Ancak piyasada gerçek maliyeti belirleyecek unsurlar; yüksek proteinli durum buğdayının bulunabilirliği, üreticinin satış isteği ve her bir menşenin teslim maliyeti olacak.