Unlu mamul tüketiminde önemli bir potansiyele sahip olan Balkan ülkeleri, özellikle bisküviciler için önemli bir pazar olarak değerlendirilmektedir. Balkanlardaki birçok ülke, kişi başına düşen bisküvi tüketiminde, Avrupa ülkeleri arasında ön sıralarda yer almaktır. Buna karşılık makarna tüketimi, pek çok Avrupa ülkesine kıyasla oldukça gerilerde kalmaktadır. Çevrelerindeki birçok ülkenin ve kültürün etkisinde kalmış olan Balkan ülkeleri, bununla doğru orantılı olarak da bir mutfak kültürü geliştirmişlerdir. Unlu mamul tüketiminin yoğun olduğu ülkelerde, bisküvi önemli bir potansiyele sahiptir. Balkanlardaki birçok ülke, kişi başına düşen bisküvi tüketiminde, Avrupa ülkeleri arasında ön sıralarda yer almaktır. Buna karşılık makarna tüketimi, pek çok Avrupa ülkesine kıyasla oldukça gerilerde kalmaktadır. Bölgedeki en yüksek makarna tüketimine sahip ülke Yunanistan’dır. Dünyanın dört büyük makarna tüketicisinden bir olan Yunanistan’ı, bölgede Romanya takip etmektedir. Ancak Romanya’nın tüketim oranı, diğer Avrupa ülkeleriyle kıyaslandığında son derece düşük kalmaktadır. ARNAVUTLUK’TA EKMEK, MAKARNA VE BİSKÜVİ Verimli topraklar, denize yakınlık ve komşu ülkelerle işbirliği, Arnavut mutfağının çeşitliliği ve bolluğu üzerinde çok büyük bir etkiye sahiptir. Arnavut mutfağı Türkler, Yunanlar ve İtalyan mutfaklarından etkilenmiştir. Aynı komşusu ülke İtalya’da olduğu gibi Arnavutluk’ta da risottoya rastlayabilirsiniz. Arnavutlar; Yugoslavya mutfağından da chevapchichi (bir tür kebap), razhnichi (şiş kebap çeşidi), musakka çeşitleri ve pilav kültürü almışlardır. Kuzey, iç ve güney bölgeler olmak üzere üç ana bölgeye ayrılan Arnavut mutfağında, neredeyse tüm yemeklerin temel malzemelerini et ve sebze oluşturur. Pita denilen buğday unundan yapılan ekmeğin yanı sıra mısır ekmeği en çok tercih edilen ekmek çeşitlerinden birisidir. Arnavutlar ekmeklerini genellikle yerel fırınlardan alıp günlük ve taze olarak tüketirler. Rus krepine benzeyen Petula kuzey bölgelerin en çok sevilen hamur işidir. Börek Arnavutluk’un milli yemeğidir ve geleneksel sabah kahvaltısının en önemli parçasıdır. Makarna kültürü çok gelişmiş olmamasına rağmen, makarna sıklıkla tüketilen gıdalar arasındaki yerini almıştır. Bölgesel yakınlıktan dolayı Türk mutfağının da önemli unsurlarından olan Baklava, Kadayıf, Revani gibi tatlılar da Arnavut mutfağının bir parçasıdır. ARNAVUTLUK MAKARNA VE BİSKÜVİ PAZARI Arnavutluk 2011 yılında 41,2 milyon dolarlık bisküvi ithalatı gerçekleştirmiştir. Türkiye, yüzde 44 payıyla ülkenin bisküvi ithalatında lider tedarikçi ülke konumundadır. Türkiye’nin ülkeye gerçekleştirdiği bisküvi ihracatı 2011 yılında bir önceki yıla göre yüzde 1 azalma göstermiştir. Arnavutluk, Türkiye’den ve AB üyesi ülkelerden ihraç ettiği ekmek, pasta, kek, bisküvi ve diğer ekmekçi mamulleri, hosti, boş ilaç kapsülü, mühür güllacı ve pirinçten gümrük vergisi almazken DTÖ üyesi diğer ülkelere uyguladığı gümrük vergisi oranı yüzde 2’dir. Arnavut tüketiciler ürün tercihlerinde fiyatı göz önüne almaktadırlar. Bu bağlamda pazarın korunması ve geliştirilmesi önem arz etmektedir. İthal edilen ürün etiketinde Arnavutça mutlaka yer almalıdır. Etikette aynı zamanda ülke halkının bildiği dillerden olan İtalyanca veya İngilizce’nin de yer alabileceği tavsiye edilmektedir. Arnavutluk’un makarna ve kuskus ithalatı ise 2010 yılına göre yüzde 9 artarak 2011 yılında 15 milyon dolara ulaşmıştır. Arnavutluk makarna ve kuskus ithalatının yüzde 99’unu İtalya (%43), Yunanistan (%39) ve Türkiye’den (%17) gerçekleştirmektedir. Arnavutluk, makarnada DTÖ üyesi ülkelere ve Türkiye’ye yüzde 10 oranında gümrük vergisi uygularken AB üyesi ülkelere gümrük vergisi uygulamamaktadır. ROMANYA’DA EKMEK, MAKARNA VE BİSKÜVİ Romenler, hem kendine özgü hem de diğer mutfaklarla etkileşimde olan zengin bir mutfak kültürüne sahiptirler. Kendilerini ziyaret eden kimseleri zengin mutfakları ile karşılayarak onları en iyi şekilde ağırlamaya çalışırlar. Alman, Sırp, Bulgar ve Macar mutfaklarının yanı sıra en çok Osmanlı mutfağından etkilenen Romanya mutfağında, darı ve patates en çok kullanılan gıda maddeleridir. Bunları dışında et ve sebze yemekleri sıklıkla tüketilir. Ekmek özellikle kahvaltının temel unsurudur ve unlu mamuller tüketimi oldukça yüksektir. Geleneksel olarak düğünlerde gelin ve damada, paylaşmaları için büyük bir dilim ekmek verilir. Yeni yılda da fındık ve tatlı ekmekten oluşan Cozonac ikram edilir. Makarna kültürü diğer Balkan ülkelerinden daha gelişmiştir. Tam tahıllı ve organik makarna tüketimi de yaygınlaşmaktadır. Romenler, kendilerine özgü sos ve karışımlarla değişik makarna lezzetleri ortaya çıkarmışlardır. Romenlerin geleneksel köy yemekleri arasında mısır unundan yapılan mamaliga da çok sevilen bir yemektir. En sevilen tatlılar arasında bir çeşit turta olan Placinta yer alır. Krep süzet ve kozonak (kek), bunun dışında yine bir kek çeşidi olan Pandişpan, zencefilli ekmek Turta dulce ve Papanaşi de diğer önemli tatlılardandır. ROMANYA MAKARNA VE BİSKÜVİ PAZARI Romanya, 2013 yılında 218 milyon dolarlık unlu mamul (ekmek, pasta, kek, bisküvi ve diğer ekmekçi mamuller v.b.) ithalatı gerçekleştirmiştir. Bu ithalatın yüzde 65’i Polonya (%20), Almanya (%15), Bulgaristan (%14), İtalya (%9) ve Çek Cumhuriyeti (%7)’nden gerçekleştirilmektedir. Tüm bu ürünlerde Türkiye’nin ülkeye ihracatı ise 2013 yılında 18,7 milyon dolardır. Sadece bisküvide ise Romanya’nın AB’ye üyeliğiyle birlikte pazarda yoğun bir rekabet ortamı hakim olmuştur. Ancak ülkede kişi başına düşen bisküvi tüketimi, 2011 yılında bir önceki yıla kıyasla yüzde 3,6 düşüş göstermiş ve 4,15 kilogram düzeylerinde kalmıştır. Eskiden daha çok ithal ürünlerin bulunduğu bisküvi pazarında, son yıllarda yerel firmalar da kendi markalarını yaratmışlardır. Pazarda tüm tüketici gruplarını hedefleyen düşük kalite ve fiyatlı üründen, birinci kalite ve yüksek fiyatlı ürüne kadar farklı çeşitlerde bisküvi çeşitleri bulunmaktadır. Şekerli ve çikolatalı mamuller ile hemen hemen aynı firmaların pazarı domine ettiği ülkede, Türk firmalarının da yatırımları bulunmaktadır. BULGARİSTAN’DA EKMEK, MAKARNA VE BİSKÜVİ Güneydoğu Avrupa mutfağının önemli bir temsilcisi olan Bulgar mutfağı, bölgesel yakınlık sayesinde diğer Balkan mutfaklarıyla da benzerlik gösterir. Bulgaristan’ın, Slav özellikleri ile Akdeniz mutfağını, Osmanlı’dan kalma Türk yemekleriyle Bağımsızlık sonrasında yaygınlaşan Avrupa lezzet örneklerini içinde barındıran ve hepsini uyum içinde kullanan özgün bir mutfak geleneği var. Genelde Bulgar mutfağı oldukça dengeli bir yapıya sahiptir. Özellikle ılıman iklimin sebze ve meyve yetiştiricilerine olanak sağlaması bunda etkilidir. Dolayısıyla hem et yemekleri hem sebzeli yemekler hem de sütlü ürünler bol miktarda tüketilmektedir. Bulgar yemekleri genelde fırında, buharda ya da güveçte pişirilir. Bir başka özellik de lezzet arttıran katkıların oldukça yaygın olması. Pek çok yemekte taze ya da koyulaştırılmış süt, soğan ve sarımsak da önemli bir yer tutuyor. Çubritza yani kekik çok kıymetli, aynı şekilde maydanoz, nane ve dereotu da. Ekmek, günlük beslenmede oldukça önemli bir rol oynar. Genellikle evde pişirmek yerine, yerel fırınlardan temin edilir. Katmi (bir çeşit krep), pide, poğaça, Karavi sık tüketilen ekmek ve unlu mamuller arasında yer almaktadır. Banitsa da oldukça popüler olan ve genellikle peynir, yumurta, pirinç, ıspanak veya pırasa ile doldurulan bir çeşit börektir. Makarna ve sos kültürü fazla gelişmemiştir. Bu yüzden de bölgeye özgü makarna yemeklerine fazla rastlanmaz. Tatlılar arasında, baklava ya da kadayıf gibi Doğu tatlıları da var, krem karamel ve krep gibi Avrupa tatlıları da. Helva en çok tüketilen tatlı çeşididir. Şeftali kurabiyesi anlamına gelen Praskovki en önemli kurabiye çeşitleri arasındadır. Türkiye’de İzmir civarında yaygın olan lokmaya benzer Kazanlaki oldukça sevilen tatlı hamur işidir. Kozunak ise Paskalya için hazırlanan geleneksel tatlı ekmektir. Kişa (yağlı, yumurtalı kızarmış hamur işi), ponichka (pudra şekerli ya da içinde marmelat tarzı tatlılar olan yağda kızartılmış börek) ve gevrek (susamlı, yuvarlak bir çeşit çörek) sayabileceğimiz diğer tatlılardan. BULGARİSTAN MAKARNA VE BİSKÜVİ PAZARI Bulgaristan, özellikle bisküvi açısından değerli bir pazar olarak görülmektedir. Ülkenin 2012 yılında gerçekleştirdiği bisküvi ithalatı, 82 milyon dolardır. Bunun 11 milyon dolarlık kısmı Türkiye’den gerçekleştirilmiştir. Dünya bisküvi ithalatından yüzde 0,3 gibi çok düşük bir pay alan Bulgaristan, bu ithalatın yüzde 26’sını Romanya’dan, yüzde 14’ünü Polonya’dan, yüzde 13’ünü Almanya’dan, yüzde 11’ini Türkiye’den, yüzde 8’ini ise Yunanistan’dan gerçekleştirmektedir. Ülkede kişi başına düşen bisküvi tüketimi, 2011 yılında 8,99 kilogram seviyesinde kalmıştır. Ülke bu tüketim oranıyla Avrupa ülkelerinin önde gelen bisküvi tüketicileri arasında yer almaktadır. MAKEDONYA’DA EKMEK, MAKARNA VE BİSKÜVİ Makedonya mutfağı; aperatiflerden ana yemeklere, salatadan tatlıya birçok geleneksel lezzeti bir arada bulundurmaktadır. Balkan ve Akdeniz karakteristiklerine sahip olan Makedonya mutfağı, uzun yıllar süren ülke Osmanlı hakimiyeti nedeniyle Türk mutfağından da geniş ölçüde etkilenmiştir. Ilıman iklimi ile her çeşit meyve ve sebze yetiştiriciliğini gerçekleştiren ülke, bu sayede mutfağını zenginleştirmiştir. Temel gıdaları arasında fasulye, yoğurt, peynir, domates, patates, havuç, bezelye, elma ve üzüm yer alır. Sebzenin yanı sıra et de sıklıkla tüketilir. Ekmek en önemli gıda maddelerindendir. Kahvaltının temel unsurlarını ekmek ve peynir oluşturur. Pide ve börek sıklıkla tüketilir. Popara adı verilen yemek ise bayat veya taze ekmek ile yapılan popüler bir yemektir. Palacinki de sevilen bir krep çeşididir. Makarna kültürü diğer Balkan ülkelerine göre daha gelişmiştir. Kızarmış makarna ile yapılan Kori ve beyaz peynirle tüketilen kuskus benzeri Tarana, en sevilen makarna yemekleri arasındadır. Makarnanın yanı sıra pizza da sıklıkla tüketilir. Kadayıf, tulumba, baklava en sevilen tatlılar arasındadır. Aynı zamanda bayramlarda, dini günlerde, yeni yıl gibi özel etkinliklerde de tatlı ikram edilir. MAKEDONYA MAKARNA VE BİSKÜVİ PAZARI 2012 yılında 26 milyon civarında bisküvi ve diğer unlu mamuller (ekmek, pasta, kek, bisküvi vs) ithalatı gerçekleştiren Makedonya, bu ithalatın büyük bir oranını komşu ülkelerinden gerçekleştirmektedir. Makedonya’nın bisküvi ve unlu mamuller ithalatında Sırbistan yüzde 39, Bulgaristan yüzde 20, Türkiye yüzde 12, Hırvatistan yüzde 6, Bosna Hersek ise yüzde 4 paya sahiptir. Ülkenin bu ürün grubundaki toplam ithalatı, 2012 yılında bir önceki yıla göre yüzde 11 civarında düşüş göstermiştir. YUNANİSTAN’DA EKMEK, MAKARNA VE BİSKÜVİ Yunan mutfağı, Akdeniz mutfağını yansıtır. Oldukça zengin ve çeşitli olan bu mutfak ayrıca Yunan tarihine de ışık tutar. Yemeklerde zeytinyağı, sebze, bitki, tahıl, ekmek ve et sıklıkla kullanılır. Zeytinyağı ve sebze ağırlıklı olması sebebiyle oldukça sağlıklı lezzetler sunar. Ekmek sık tüketilen önemli bir gıda maddesidir. Daktyla, zeytinli ekmek Eliopsomo, Paximadi, cevizli ekmek Karydopsomo, kuru üzümlü ekmek Stafidopsomo ve pide sıklıkla tüketilen ekmek çeşitleridir. Ülkede makarna kültürü oldukça gelişmiştir. Tavuklu makarna Hilopites, klasik spagetti olan Macaronada ve Orza en çok tüketilen makarna yemekleridir. Tatlılar genellikle taze ya da fırınlanmış meyvelerden ve helva (irmik) ya da baklava gibi küçük porsiyonlardan oluşmaktadır. Galaktoboureko, revani ve altın sarı pasta en popüler tatlılar arasındadır. Ülkede kişi başına düşen bisküvi tüketimi, 2011 yılında bir önceki yıla kıyasla yüzde 3,9 düşüş göstermiş ve 5,18 kilogram düzeylerinde kalmıştır. BOSNA HERSEK’TE EKMEK, MAKARNA VE BİSKÜVİ Bosna mutfağı, Osmanlı mutfağının izlerini taşıyan oldukça zengin bir mutfaktır. Bosna Hersek kültürü doğu ve batının buluşması ile ortaya çıkmıştır ve bu sentez kendini yemek kültüründe de göstermektedir. Bu zengin yemek kültüründe baharatlar küçük miktarlarda olmak kaydıyla sıklıkla kullanılır. Yemeklerin çoğu hafiftir ve bol suyla pişirilir. Soslar, yemekteki sebzenin kendi suyunu içerdiği için tamamen doğaldır. Domates, patates, soğan, sarımsak, dolmalık biber, havuç, lahana, vb. gıdalar en çok tercih edilen malzemelerdir. Ekmek hem taze olarak tüketilen hem de yemeklerde kullanılan önemli bir gıda maddesidir. Paskalya zamanında özel ekmekler yapılır. Kifle ve Popara tercih edilen ekmek ve hamur işi çeşitlerindendir. Ayrıca Bosna kebabı olan Cevapi yapımında da ekmek önemli rol oynar. Makarna kültürü çok gelişmediği için Bosna mutfağına özgü makarna yemeklerinin örneklerine sık rastlanmamaktadır. Ev yapımı makarna ile yapılan tarhana çorbası sıkılıkla tüketilen bir makarna çorbasıdır. Baklava, helva, kadayıf, hurmasica sevilen tatlılar arasındadır. Kurabiye çeşidi olan Breskvica ve Orasnica da halk arasında oldukça popülerdir. BOSNA HERSEK MAKARNA VE BİSKÜVİ PAZARI Bosna-Hersek’te gıda sanayi için hammadde ihtiyacı büyük sorun olup, herşeyden önce şeker, yağ ve un ithal edilmektedir. Un ithalatı özellikle Sırbistan ve Macaristan’dan gerçekleştirilmektedir. Bosna-Hersek’e ihraç edilebilecek başlıca tarım ve gıda sanayi ürünleri arasında buğday unu ve nişasta gibi değirmencilik ürünleri, çikolata ve şekerli mamuller, makarna, bisküvi ve diğer pastacılık ürünleri bulunmaktadır. Ayrıca pastacılık sanayinde fındık, kuru üzüm ve vanilya gibi girdilere de ihtiyaç duyulmakta ve bunlar ithal edilmektedir. Ekmekçilik ve pastacılık sanayinde kullanılan maya da Türkiye’den ithal edilmektedir. Bisküvi ve benzeri ürünleri ihraç ederken hayvansal katkı oranı (süt, süt tozu gibi) önemli olup, hayvansal katkı maddeleri belirli oranın üzerindeyse izin almak gerekmektedir. Bosna-Hersek’in 2010 yılında gerçekleştirdiği tatlı bisküvi ithalatı 31 milyon dolar olup, ithalatın yapıldığı ülkeler arasında Sırbistan, Makedonya, Hırvatistan ve Türkiye yer almaktadır. Türkiye’nin ithalattaki payı yüzde 8 oranındadır.